|
|
![]() ![]() ![]() ![]() ![]()
|
Obiekt osadniczy, oznaczony jako stanowisko 6 w Grodnie, gm. Chelmza
jest położony na owalnym półwyspie Jeziora Grodzieńskiego, około 500 m
na południe od zabudowań wspomnianej miejscowości oraz około 200 m na
wschód od drogi prowadzącej z Mirakowa do Grodna.Wyraźnie rysujący się owal półwyspu, w obrębie którego znajduje się interesujące nas stanowisko archeologiczne, zajmuje powierzchnię około jednego hektara i wypiętrza się ponad lustro okalających wód jeziornych na wysokość od 4,0 do 5,0 m. Półwysep ten jest silnie przewężony u swojej nasady, w miejscu obecnej grobli, stanowiącej wąskie połączenie ze stałym brzegiem niegdyś dużo większego akwenu. Po obu stronach wspomnianej grobli rozciąga się rozległa strefa bagniskowa, gęsto porośnięta rozmaitą wilgotnolubną roślinnością drzewiasto-krzewiastą. Wydaje się zatem, iż niegdyś tenże półwysep mógł być dość dużą wyspą, oddaloną o kilkadziesiąt metrów od dawnego brzegu jeziora. Obiekt w swej zasadniczej, centralnej części jest obecnie polem uprawnym, co w pierwszej kolejności przyczyniło się - pomijając naturalne procesy podepozycyjne - do już zaawansowanej i ciągle jeszcze niestety postępującej degradacji jego pierwotnego ukształtowania. Stoki półwyspu, jak również jego płaskie podnóża, przechodzące w strefy brzegowe o charakterze piaszczysto-kamienistym i bagiennym, są także dość gęsto porośnięte drzewami i krzewami. Wedle archiwaliów przechowywanych w Dziale Archeologii Muzeum Okręgowym w Toruniu, interesujące nas stanowisko odkrył Z. Bagniewski w maju 1977 roku przy okazji badań powierzchniowych, prowadzonych przez tego badacza w okolicach Chełmży. Wówczas zebrano z powierzchni półwyspu 181 ułamków naczyń ceramicznych oraz fragment szydła kościanego. Pozwoliło to autorowi odkrycia na uznanie tego obiektu za relikt osiedla obronnego kultury łużyckiej, funkcjonującego także w okresie wczesnośredniowiecznym (Bagniewski 1977). W drugiej połowie lat 80-tych ponowne badania powierzchniowe, tym razem w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski, przeprowadził tu S. Kukawka (Obszar AZP: 37-44: stan. na obszarze: 15), potwierdzając wcześniejsze ustalenia chronologiczno-kulturowe. Należy jednak odnotować, że ostatnio J. Dąbrowski zakwalifikował materiały ceramiczne z Grodna, pozyskane w ramach AZP do kultury łużyckiej epoki brązu. Pierwsze prace sondażowe, połączone z kolejną prospekcją powierzchniową, zrealizowano na tym obiekcie w kwietniu 1988 roku. Były one prowadzone na zlecenie WKZ w Toruniu w ramach programu weryfikacji stanowisk wczesnośredniowiecznych. Te jednodniowe badania przeprowadzili: W. Chudziak (Zakład Archeologii Średniowiecza i Czasów Nowożytnych IAiE UMK) oraz J. Gackowski (Zakład Archeologii Podwodnej IAiE UMK). W ich wyniku ustalono, że fazę istnienia osiedla obronnego można odnosić tylko do czasów kultury łużyckiej, funkcjonującego niegdyś na wyspie jeziornej. Odkryty podczas tych badań materiał średniowieczny (X/XI w. oraz późnośredniowieczny), pozyskany z odkrywki sondażowej i z powierzchni obiektu, świadczył - według autorów weryfikacji - o istnieniu tu osady otwartej, założonej na miejscu dawnego osiedla pradziejowego (Chudziak, Gackowski 1988). Warto może dodać, że stwierdzona wówczas obecność materiałów zabytkowych o metryce późnośredniowiecznej stanowi dobre potwierdzenie dla zachowanych źródeł pisanych, poświadczających istnienie w Grodnie folwarku funkcjonującego w ramach dóbr parafii Kiełbasin. Miejscowi, najstarsi mieszkańcy twierdzą nawet jeszcze dzisiaj, że już od niepamiętnych czasów Grodno współtworzyło tę parafię. Została ona założona przez Zakon Krzyżacki, faktycznie dawno, bo najpewniej już w XIII wieku w następstwie jej wydzielenia z przynależnych Zakonowi dóbr chełmżyńskich. Jak już wspomniano, o dziejach średniowiecznego Grodna zachowało się nieco danych źródłowych. Zastanawiającym jest fakt przyjęcia i stosowania od drugiej połowy XIV wieku przez lokalne władze Zakonu nieco tylko zmieniającej się nazwy ówczesnego folwarku (Grodin, Grawden, Groden). Można przypuszczać, że tradycja istnienia tu jakiegoś miejsca ogrodzonego w tych nazwach pobrzmiewa niedwuznacznie, ale czy jest to tak długotrwale funkcjonujący w lokalnej tradycji ślad po dawnej osadzie o walorach obronnych, trudno ocenić. Warto może też dodać, że zachowały się zapisy źródłowe na temat zmian w przynależności prawnej folwarku w Grodnie i jego kondycji ekonomicznej, odnoszące się głównie do wieku XV. Od roku 1551 Grodno staje się własnością szlachecką rodu Konopackich. Charakter folwarczny utrzymał się jednak w tej włości na pewno jeszcze do drugiej połowy XVIII wieku, podobnie jak w pobliskim Mirakowie, czy Pluskowęsach. autorem tekstu jest dr Jacek Gackowski |