Przypisy: rodzaje i systemy

 

Czym są przypisy?

Przypisy – objaśnienia i uwagi, wiążące z tekstem głównym za pomocą odsyłaczy, odnoszące się do poszczególnych wyrazów, zwrotów i fragmentów tekstu

 

Rodzaje:

Przypis źródłowy zwykły - wskazuje źródło pochodzenia cytatu, opinii, danych liczbowych, sądów, klasyfikacji itd., np.:

1. M. Maj, Biblioteki, Warszawa 1997, s. 54.

 

W przypisach źródłowych pochodzących ze źródeł archiwalnych należy stosować skróty archiwów, całych zespołów i akt w nich zamieszczonych:

1.    Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie (dalej cyt. CAW), Akta personalne B. Wieniawy (dalej cyt. AP Wieniawy), sygn. 997.

2.    ..

3.    ..

4.    CAW, AP Wieniawy, sygn, 998.

 

W przypadku, gdy autor w swej wypowiedzi powołuje się na inne źródło, należy tę informację ujawnić w przypisie, np.:

3. A. Krajewski, Prace magisterskie i licencjackie, Warszawa 2003, s. 71. Cyt. za J. Boć, Jak pisać pracę magisterską, Wrocław 1995, s. 31 i 38.


Przypis źródłowy rozszerzony – obejmuje wskazanie źródła i cytat z niego pochodzący, bądź komentuje przywołane poglądy, np.:

11. Autor wyjaśnia, że czyni tak "dla wygody legislatywy, zaoszczędzenia jej czasu [...]" – A. Nowak, Prawo Unii Europejskiej, Kraków 2004, s. 334.

 

Przypis odsyłający – kieruje czytelnika do innych fragmentów pracy, np.:

13. Zagadnienie to omówione zostało w rozdziale 3 prezentowanej pracy.

...

28. Była już o tym mowa w rozdziale 1 niniejszej pracy.

 

Przypis polemicznyzawierające polemikę z przedstawianymi w tekście poglądami (przeprowadzenie dyskusji w tekście głównym mogłoby rozbić tok wywodów), np.:

17. Trudno zgodzić się z poglądami tych autorów, gdyż zdaniem innych badaczy metoda ta nie może być stosowana w odniesieniu do......


Przypis dygresyjny - pojawia się, kiedy autor chce podzielić się z czytelnikiem pewnymi uwagami czy spostrzeżeniami, które pojawiają się na marginesie rozważań, lecz nie mają charakteru polemicznego. W przypisach tego rodzaju często nie wskazuje się żadnych źródeł, a jeśli tak, to tylko w związku z uczynioną dygresją, np.

6. Doskonałym przykładem takiego stawiania sprawy było przemówienie radiowo-telewizyjne de Gaulle'a z 27.10.1962 r. poprzedzające rozwiązanie Zgromadzenia Narodowego.

 

Przypis słownikowy - podający znaczenie użytych terminów, np.:

3. Termin digitalizacja oznacza zamianę danych analogowych na cyfrowe z wykorzystaniem przetwornika analogowo-cyfrowego, por. Digitalizacja. W: Słownik Encyklopedyczny - Informatyka. Red. Z. Płoski. Wrocław 1999, s. 78.

 

Systemy przypisów:

I. System harwardzki:

Często stosowany w pracach z nauk ścisłych, przyrodniczych i społecznych. Oparty jest na prostej procedurze odwoływania się do dzieła. Podstawowa zasada sprowadza się do podawania w tekście głównym w nawiasie półokrągłym lub kwadratowym nazwiska autora (lub skrótu tytułu w przypadku prac zbiorowych), daty wydania oraz numeru strony. Ten rodzaj przypisów określany bywa mianem przypisu "nazwisko/data", a czasem "alfabetyczny" i występuje w wariantowych postaciach bez strony lub ze stroną, np.:

(P. Nowak, 1999)
(P. Nowak, 1999, s. 131)

(Biblioteki akademickie, 2005, s. 3)

W przypadku, kiedy autorami danej publikacji są dwie osoby, podaje się obydwa  nazwiska rozdzielając spójnikiem "i", np.:

(P. Pioterek i B. Zieleniecka, 2000, s. 31)


W przypadku trzech autorów można podać nazwisko pierwszego i użyć skrótu polskiego "i in." lub łacińskiego "et al.", np.:

(Z. Żmigrodzki i in., 2007, s. 23-25)


Odsyłając do kilku prac tego samego autora wydanych w jednym roku, dla ich odróżnienia dodaje się po dacie publikacji małą literę "a", "b" itd., np.

(M. Maj, 1999a, s. 2)

(M. Maj, 1999b, s. 14)

(M. Maj, 1999c, s. 1)

W powyższym przypadku pamiętać należy, by w bibliografii załącznikowej – będącej wykazem wykorzystanej literatury zamieścić odpowiednie oznaczenia przy latach wydania, np.:

1. Maj M. (1999a), Biblioteki, Warszawa: SBP, 250 s.

2. Maj M. (1999b), Infobroker, Zagadnienia Informacji Naukowej, nr 14, s. 13-24.

3. Maj M. (1999c), Kształcenie kadr bibliotecznych, Warszawa: Kontekst, 150 s.


Jeszcze bardziej uproszczony system oferuje tzw. przypis numeryczny. Polega on na odwoływaniu się do literatury przez dodanie w tekście głównym w nawiasie kwadratowym numeru pozycji z bibliografii załącznikowej wraz z numerem strony, z której pochodzi cytowany fragment, np.:

Obecnie UNESCO promuje i wspiera międzynarodową współpracę 191 krajów członkowskich i 6 stowarzyszonych na polach edukacji, nauki, kultury i komunikacji [3, s. 1].

Taki zapis oznacza, odwołujemy się do fragmentu na stronie 1 książki, wymienionej w bibliografii pod numerem [3].

 

W bibliografii:

1....

2....

3. Edmondson, R. (2002), Memory of the World.  General Guidelines to Safeguard Documentary Heritage, London: Academic Print, 120 p.

 

II. System klasyczny (tradycyjny):

Istota przypisu klasycznego polega na wprowadzeniu do tekstu głównego odsyłaczy liczbowych (1 2, czasem używa się gwiazdek lub liter), którym odpowiada identycznie oznaczony przypis zamieszczony u dołu strony bądź na końcu rozdziału, zawierający informację o cytowanej publikacji (opis zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie normami) lub komentarz.

 

Przykłady:

  1. B. Kowalska, Piękne ulice, piękne kamienice, Poznań 2000, s. 15,
  2. Autor nieco inaczej definiuje termin infobrokerstwo, niż zostało to powszechnie przyjęte.
  3. M. Nowak, Budowle gotyckie w otoczeniu rokokowym, Kwartalnik Historii Sztuki 2001, nr 3,  s. 38,
  4. Por. rozdział 2 niniejszej pracy.
  5. B. Major, Otoczenie gotyckie budowli rokokowych, [w:] Gotyk na dotyk, pod red. A Wagnera, Toruń 2007, s. 50-80,
  6. S. Rosik, Bumelant w naszej rzeczywistości, Nowości z dn. 12.02.2003, s. 19.
  7. Stan na 23.04.2004 r.
  8. P. Lis, Polscy studenci w USA [on-line]. Portal onet.pl [dostęp 20 listopada 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://onet.pl/portalnaukowy/stud.php nauka.

 

 

Numer przypisu może być umieszczony w każdym miejscu, tj. przy cytacie, terminie ze słownika, na końcu zdania -> przed znakiem interpunkcyjnym bez spacji (wyjątek: cudzysłów, wykrzyknik, pytajnik - tu odnośnik pojawia się po nich).

 

Przykład umieszczenia odsyłaczy liczbowych w tekście pracy:

„Do pionierów digitalizacji1 w Polsce należą trzy biblioteki, tj. Biblioteka Jagiellońska, Wojewódzka Biblioteka Publiczna – Książnica Kopernikańska w Toruniu i Biblioteka Główna Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, ponieważ to im pod koniec lat 90-tych udało się zainicjować pierwsze prace w tym zakresie”2.

Dziś wszystkie digitalizujące biblioteki w Polsce zapoczątkowały już konwersję cyfrową, a w najbliższej przyszłości planują zintensyfikowanie tych działań3.

 

Znaczenie odnośników (przypisów) wprowadzonych do powyższego tekstu:

1. Termin digitalizacja został wyjaśniony w rozdziale 1 niniejszej pracy.

2. E. Stachowska-Musiał, Zastosowanie techniki cyfrowej w ochronie dziedzictwa intelektualnego i kulturowego, [w:] SOS dla zbiorów, pod red. B. Drewniewskiej-Idziak, Warszawa 2004, s. 51-52.

2. E. Potrzebnicka, Digitalizacja nowoczesną formą tworzenia kopii dokumentów bibliotecznych, [w:] Trwałe zbiory – źródłem historii, pod red. B. Drewniewskiej-Idziak, Warszawa 2005, s. 66-77.

 

 

 

 

 

oprac. M. Kowalska (na podstawie: B. Antczak, Przypisy i bibliografia załącznikowa - poradnik dla piszących prace dyplomowe [online] [dostęp 28 października 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://www.wsb.torun.pl/wwwTorun/1940395.xml)