Normy dotyczące sporządzania opisów bibliograficznych

 

Zasady sporządzania przypisów dotyczących dokumentów drukowanych definiuje norma PN-ISO: 690: 2002 Dokumentacja. Przypisy bibliograficzne. Zawartość, forma i struktura, która wymienia elementy, jakie powinny być uwzględniane w przypisach dotyczących książek, czasopism oraz ich fragmentów i artykułów.

 

Zasady sporządzania przypisów dotyczących dokumentów elektronicznych definiuje norma PN-ISO 690-2 Przypisy bibliograficzne. Dokumenty elektroniczne i ich części, która wymienia elementy, jakie powinny być uwzględniane w przypisach dotyczących dokumentów elektronicznych, takich jak:

 - bazy danych,
 - programy komputerowe,
 - książki i czasopisma elektroniczne,
 - biuletyny elektroniczne,

 - artykuły i fragmenty tych dokumentów.

 

Źródła informacji do sporządzania przypisów

Podstawowym źródłem danych jest opisywany dokument.


Jeżeli sporządzamy przypis dotyczący książki drukowanej, należy czerpać informacje przede wszystkim ze strony tytułowej (nie okładki) bądź jej odpowiednika; jeżeli brak strony tytułowej, można sięgać do informacji w pozostałych częściach książki.


Elementy przypisu dotyczącego dokumentu elektronicznego powinny pochodzić z samego dokumentu lub z towarzyszącej mu dokumentacji. Nigdy nie należy podawać informacji, które nie są dostępne w opisywanym dokumencie, za wyjątkiem informacji z wiarygodnych źródeł, np. dotyczących daty wydania.

 

W obu normach wymienione zostały zarówno elementy obowiązkowe przypisów, jak i fakultatywne. W przypisie odnoszącym się do dokumentu drukowanego należy uwzględniać wszystkie elementy obowiązkowe. Fakultatywne można pomijać, chyba że są one charakterystyczne dla danego dokumentu. Warto np. uwzględniać miejsce wydania i wydawcę w przypisach dla książek.

 

W przypisie odnoszącym się do dokumentu elektronicznego obowiązkowe są tylko te elementy, które są łatwo dostępne z samego dokumentu lub z dokumentacji towarzyszącej. Dlatego przy opisie dokumentów online często pomija się np. wydawcę, datę i miejsce wydania, mimo że są to elementy obowiązkowe, gdyż informacje te są często trudno dostępne. Elementy fakultatywne można umieścić w przypisie, jeśli są łatwo dostępne.

 
Elementy opisu dla różnych typów dokumentów

(pismem pogrubionym wyróżniono elementy obowiązkowe

dla prac powstających w Instytucie INIB UMK):

 

I. Dokumenty drukowane

 

Książka – opis całości

Imię (inicjał) Nazwisko, Tytuł: podtytuł, Odpowiedzialność drugorzędna, Kolejność wydania, Numer tomu, Miejsce wydania: wydawca, rok, strony, a w przypadku bibliografii załącznikowej ISBN.

 

Przykłady:
1. B. Kamińska, Świat wczoraj i dziś, Wyd. 2 popr., T. 3., Warszawa 2003.

2. K.a prac powstających w towych (za w odniesieniu do harwardzkiego systemu odsyłaczy.   Brown, Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem, tł. A. Z. Nowak, Warszawa 2001.

 

Fragment z książki

Imię (inicjał) Nazwisko, Tytuł: podtytuł, Kolejność wydania, Numeracja części, Odpowiedzialność drugorzędna, Miejsce wydania: wydawca, rok wydania, Lokalizacja w obrębie dokumentu macierzystego (strony).

 

Przykłady:

1. P. Pioterek, B. Zieleniecka, Technika pisania prac dyplomowych, Wyd. 4, T. 5, Poznań 2000, s. 15-19.

2. Z. Mayer i in., Finanse: praca zbiorowa, Warszawa 2003, s. 30-37.

 

 

Artykuł z książki

Imię (inicjał) Nazwisko, Tytuł: podtytuł artykułu, [w:] Imię Nazwisko autora / autorów książki, Tytuł: podtytuł książki, Kolejność wydania, Miejsce wydania: wydawca, rok, lokalizacja w obrębie dokumentu macierzystego (strony).

 

Przykłady:
1. J.
Ćwiekowa, Mistrz i nauczyciel sztuki bibliotekarskiej – Zofia Kossonogowa, [w:] Śladami edukacji bibliotekarskiej, Wyd. 2 uzup., Warszawa 1995, s. 36-46.

2. N. Rajczak, Rola bibliotek cyfrowych w publikowaniu elektronicznym, [w:] M. Kocójowa (red.), Elektroniczne publikacje w bibliotekach, Kraków 2002, s. 21-35.

 

Wydawnictwa ciągłe (czasopisma, gazety, roczniki, materiały seryjne) – opis całości

Tytuł czasopisma, Odpowiedzialność, Oznaczenie rocznika / roczników, Oznaczenie zeszytu / zeszytów, Miejsce wydania: wydawca, rok (data) ukazania się czasopisma, Seria. Uwagi. ISSN.


Przykłady:

1. Nauka i przyszłość, Polska Akademia Nauk, R. 1990, nr 1-15.

2. Communications equipment manufacturers, Manufacturing and Primary Industries Division, Statistics Canada, Preliminary edition 1970- 1971.

 

 

Artykuł w wydawnictwie ciągłym

Imię (inicjał) Nazwisko autora artykułu, Tytuł: podtytuł artykułu, Odpowiedzialność drugorzędna, Tytuł czasopisma, Rok wydania, Oznaczenie zeszytu, tomu, numeru, strony.


Przykłady:
1.
M. Kot, Powikłań będzie mniej, tł. z ang. B. Cis, Nauka i Przyszłość 2001, nr 3, s. 18-19. 

2. J. Meyer, Ewolucja systemu podatkowego w latach dziewięćdziesiątych w Polsce, Roczniki Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej w Toruniu, R. 1: 2001, nr 1, s. 189-200.

 

                                                                                                                                                                   

Prace niepublikowane – opis całości i fragmentu

Imię (inicjał) Nazwisko, Tytuł: podtytuł. Typ dokumentu, odpowiedzialność drugorzędna. Miejsce: instytucja, rok, Objętość/Lokalizacja w obrębie pracy,  Uwagi.

 

Przykład przypisu dot. całości pracy niepublikowanej:

M. Duda, Sankcje podatkowe w podatku od towarów i usług. Maszynopis pracy doktorskiej, promotor: prof. dr hab. Jan Głuchowski. Lublin: Katolicki Uniwersytet Lubelski, 2005, 386 s.


Przykład przypisu dot. fragmentu pracy niepublikowanej:

M. Duda, Sankcje podatkowe w podatku od towarów i usług. Maszynopis pracy doktorskiej, promotor: prof. dr hab. Jan Głuchowski. Lublin: Katolicki Uniwersytet Lubelski, 2005, s. 45-95.

 

 

II. Dokumenty elektroniczne

 

Książki elektroniczne, bazy danych, programy komputerowe – opis całości  

Imię (inicjał) Nazwisko, Tytuł: podtytuł [typ nośnika]. Odpowiedzialność drugorzędna. Kolejność wydania/wersji. Miejsce wydania: wydawca, data wydania [Data dostępu]. Seria. Uwagi. Warunki dostępu. ISBN.


Przykłady:
1. Z. Zyska, W. Zyska, Wielka encyklopedia Tatr [CD-ROM]. Warszawa 1999.

2. Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. [on-line]. Warszawa 2006 [dostęp 20 listopada 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://www.gpw.com.pl.

 

Książki elektroniczne, bazy danych, programy komputerowe – opis fragmentu

Imię (inicjał) Nazwisko, Tytuł: podtytuł [typ nośnika]. Odpowiedzialność drugorzędna. Kolejność wydania/wersji. Miejsce wydania: wydawca, data wydania [data dostępu]. Oznaczenie rozdziału. Tytuł fragmentu, Numeracja w obrębie dokumentu macierzystego. Lokalizacja w obrębie dokumentu macierzystego. Uwagi. Warunki dostępu. ISBN/ISSN.

 

Przykłady:
1.
A. Helin, Infobroker [CD-ROM]. Gdańsk 2006. Rozdział 4.2. Zestawienie statystyczne.

2. System informacji Torunia [on-line]. Toruń 2006 [dostęp 20 listopada 2006]. Regulamin. Dostępny w World Wide Web: http://www.miasto.torun.pl/regulamin/.

 

Artykuły w wydawnictwach zbiorowych  

Imię (inicjał) Nazwisko autora artykułu, Tytuł artykułu: podtytuł. W: Imię (inicjał) NAZWISKO autora/autorów książki, Tytuł książki: podtytuł [typ nośnika]. Odpowiedzialność drugorzędna. Kolejność wydania. Miejsce wydania: wydawca, data wydania [data dostępu]. Numeracja w obrębie dokumentu macierzystego. Lokalizacja w obrębie dokumentu macierzystego. Uwagi. Warunki dostępu. ISBN.

Skrót W: można zastąpić anglojęzycznym In


Przykłady:
1. A. Zybert, Badanie potrzeb użytkowników w bibliotekach akademickich. W: Międzynarodowa konferencja Zarządzanie przez jakość – materiały, pod red. L. Lenz,
B. Miś [on-line]. Warszawa 2000 [dostęp 20 listopada 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://pts.org.pl/matkonf/atr/zybert.html.

2. A. Śniechowska-Karpińska, E-learning jako jedna z metod edukacji użytkowników bibliotek naukowych i bibliotekarzy oraz element promocji biblioteki. W:  Kształcenie użytkowników naukowej informacji medycznej – koncepcje i doświadczenia, Lublin-Kazimierz Dolny, 12-14 czerwca 2006 r. [on-line]. [Warszawa] 2006 (EBIB Materiały konferencyjne; nr 14) [dostęp 20 listopada 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://www.ebib.info/publikacje/matkonf/25kpbm/sniechowska2.php.

3. P. Kurak, Koszyk minimum socjalnego. W: IPiSS Instytut Pracy i Spraw Socjalnych [on-line]. Warszawa [2004], data aktualizacji: 03-08-2006 [dostęp 20 listopada 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://www.ipiss.com.pl/teksty/kurak.pdf.

4. Nagrody literackie. W: Wikipedia. Wolna encyklopedia [on-line] [dostęp 20 listopada 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://pl.wikipedia.org/wiki/ Nagrody_literackie.

 

Czasopisma elektroniczne – opis całości

Tytuł czasopisma: podtytuł [typ nośnika]. Data wydania. Miejsce wydania: wydawca, data ukazania się czasopisma [data dostępu]. Seria.  Uwagi. Warunki dostępu. ISSN.

 

Przykłady:
1. Biuletyn EBIB [on-line]. 1999-2006 [dostęp 20 listopada 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/.

2. Ekonomia on-line [on-line]. 2000- [dostęp 19 listopada 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://kangur.ae.krakow.pl/Biblioteka/Ekonomia/.

 

Artykuł z czasopisma elektronicznego

Imię (inicjał) NAZWISKO autora artykułu, Tytuł: podtytuł artykułu. W: Tytuł: podtytuł wydawnictwa ciągłego [typ nośnika] data wydania, oznaczenie zeszytu [data dostępu]. Lokalizacja w obrębie dokumentu macierzystego. Uwagi. Warunki dostępu. ISSN.

 

Skrót W: można zastąpić anglojęzycznym In lub całkowicie pominąć

 

Przykłady:
1. I. SOCHA, Marketing wewnętrzny czynnikiem poprawy efektywności pracy biblioteki. Biuletyn EBIB [on-line] 2002, nr 3 (32) [dostęp 20 listopada 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/2002/32/socha.php.

2. J. Stępień, Konsorcjum Elsevier - sposób na dostęp do czasopism elektronicznych. Wirtualny notatnik wydawcy [on-line] 2005, nr 5 (34) [dostęp 20 listopada 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://wirtualnynotatnik.pl/2002/34/stepnien.php.


Listy dyskusyjne

Tytuł [typ nośnika] [data dostępu]. Uwagi. Warunki dostępu.


Przykłady:
1.
biblio-L [on-line] [dostęp 20 listopada 2006]. Dostępny w World Wide Web: mailto:listserw@LIST4FD3.PML

2. BUSLIB [on-line] [dostęp 11 lutego 2009]. Dostępny w World Wide Web: mail to: listserw@buslib.uk

 

Komunikaty elektroniczne

Imię i Nazwisko autora komunikatu, Tytuł komunikatu. W: Tytuł systemu elektronicznego komunikowania się [typ nośnika]. Do: odbiorca. Miejsce wydania: wydawca, data wydania [data dostępu]. Numeracja w obrębie systemu macierzystego. Lokalizacja w obrębie systemu macierzystego. Warunki dostępu. Uwagi.

 

Skrót W: można zastąpić anglojęzycznym In

 

Przykłady:
1.
Marek Nowak, Konkurs literacki. W: Forum gazeta.pl [on-line]. 12.09.2006 06:35 [dostęp 20 listopada 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://forum.gazeta.pl/ forum/72,2.html?f=505&w=7935694.

2. M. Kuś, Google atakuje. W: Forum tvn24.pl [on-line] [dostęp 10 października 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://formu.tvn24.pl/digitalizacja.htm


Korespondecja e-mail

Imię i Nazwisko autora komunikatu, Tytuł komunikatu [typ nośnika]. Do: odbiorca. Data wysłania wiadomości [data dostępu]. Uwagi.


Przykłady:
1. P. Myka, Informacje o zajęciach [on-line]. Do: M. Mayer. 6 Nov 2006, 09:34:08 [dostęp 20 listopada 2006]. Korespondencja osobista.

2. A. Lis, Re: [Konferencja] Fotografowanie w bibliotekach [on-line]. Do: J. Rodak. 14 Nov 2004, 11:11:51 [dostęp 20 listopada 2006]. Korespondencja osobista.

 

Informacje z portali i stron WWW – cytowanie uproszczone:

Wersja 1: Imię i Nazwisko autora komunikatu, Tytuł komunikatu [typ nośnika] [data dostępu]. Warunki dostępu.


Przykłady:
1. P. Lis, Polscy studenci w USA [on-line] [dostęp 20 listopada 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://onet.pl/portalnaukowy/stud.php nauka.

2. A. Palacz, Portal libreka! już jest [on-line] [dostęp 20 listopada 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://www.wp.pl/libreka/palacz.htm.

 

lub

 

Wersja 2: Imię i Nazwisko autora komunikatu, Tytuł komunikatu [typ nośnika]. Lokalizacja [data dostępu]. Warunki dostępu.

Przykłady:
1. P. Lis, Polscy studenci w USA [on-line]. Onet.pl [dostęp 20 listopada 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://onet.pl/portalnaukowy/stud.php nauka.

2. A. Palacz, Portal libreka! już jest [on-line]. Wirtualna Polska [dostęp 20 listopada 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://www.wp.pl/libreka/palacz.htm.

 

Przykładowe przypisy:

1.       B. Kamińska, Świat wczoraj i dziś, Warszawa 2003, s. 23.

2.       J. Chodorowski, Młodociane małżeństwa – zagrożenia i szanse rozwoju, [w:] T. Sołtysiak, Utrudnienia adaptacyjne młodego pokolenia, Bydgoszcz 1999, s. 230-245.

3.       K. Majer, Współczesne problemy nauki o informacji, Zagadnienia Informacji Naukowej 2001, nr 3, s. 3-4.

4.       J. Szmak, A miało być kolorowo ..., Nowości z dn. 10.03.2002, s. 23.

5.       M. Sobieszek, Od bazy bibliograficznej WorldCat do zbiorów narodowych American Memory – owoce amerykańskiej współpracy. Biuletyn EBIB [on-line] 2003, nr 42 [dostęp 20 lutego 2004]. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/2003/42/sobieszek.php.

6.       Mordercza sprawiedliwość [on-line] [dostęp 20 lutego 2004]. Dostępny w World Wide Web: http://www.onet.pl.

 

Uwagi dodatkowe

I. Tytuły prac i artykułów z reguły piszemy kursywą. Gdy nie stosujemy tego rodzaju pisma, wówczas tytuły czasopism należy pisać w cudzysłowie, np.:

 

Przykład z kursywą:

A.   Małłek, Metody uczenia i pisania prac, Pedagogika 2000, nr 45, s. 56-58.

Przykład bez kursywy:

A.   Małłek, Metody uczenia i pisania prac, „Pedagogika” 2000, nr 45, s. 56-58.

 

II. W przypadku prac zbiorowych lub wydawnictw periodycznych, które wydawane są przez różne instytucje, a których tytuły brzmią podobnie lub identycznie, by uniknąć nieporozumień, po tytule podaje się także nazwę wydawnictwa (lub instytucję odpowiedzialną za wydanie)

 

Przykłady:

1.     A. Potoczek, Wczoraj i dziś w edukacji, Studia i Szkice (WSP Kielce) 1997, z. 23, s. 1-23.

2.     M. Majer, Hu Jigao w Toruniu, Głos Uczelni (UMK) 1997, nr 5, s. 34.

 

III. Pierwszych wydań pozycji drukowanych nie zaznaczamy ani w przypisach, ani bibliografii.

 

IV. W przypisach złożonych (tzn. takich, gdzie wymieniamy kilka pozycji bibliograficznych) obowiązuje generalna zasada chronologicznego porządkowania (od najstarszych do najnowszych pozycji). W obrębie tych samych lat stosuje się układ alfabetyczny według nazwisk autorów.

 

V. Nie należy opatrywać przypisami tytułów i mott. Nazwisko autora motta i tytuł dzieła, z którego ono pochodzi, należy podać w nawiasie bezpośrednio pod mottem (zbędne jest podawanie adresu wydawniczego). Jeżeli tytuł wymaga objaśnień i jest naprawdę konieczne sporządzenie przypisu, to tego przypisu nie należy numerować, lecz opatrzyć np. gwiazdką.

 

VI.  Jeżeli przy tabelach, ilustracjach itp. materiałach dodatkowych podaje się ich źródło lub jakiekolwiek objaśnienia, nie należy takiej notatki umieszczać w przypisach, lecz w tekście, bezpośrednio pod odpowiednim materiałem.

 

Interpunkcja i wyróżnienia

Do sporządzania opisów bibliograficznych wykorzystanych pozycji można używać różnych znaków interpunkcyjnych i wyróżnień typograficznych. Należy jednak zawsze stosować jednolity system interpunkcji we wszystkich przypisach zawartych w pracy. Wskazane jest wyróżnianie nazwiska autora (wielkie litery) oraz wyróżnianie kursywą tytułu dokumentu.

 

Między autorem a tytułem wprowadza się najczęściej dwukropek lub przecinek.

 

Między tytułem a podtytułem stosuje się dwukropek lub kropkę.

 

W adresie wydawniczym między miejscem wydania a wydawnictwem stawiamy dwukropek, a następnie przecinkiem oddzielamy wydawcę od roku wydania.

 

Po adresie wydawniczym podaje się numer lub numery stron (z których przejęliśmy cytowany fragment, myśl, pogląd) wprowadzająć skrót s. i poprzedzając go przecinkiem lub wstawiając spację.

 

Opis bibliograficzny kończy się kropką.

 
Kwestie techniczne

W sporządzaniu przypisów należy:

-          tekst główny od przypisów oddzielać linią o długości około 4-5 cm (w edytorze Word odbywa się to automatyczne),

-          dla początku przypisu użyć stosowanego w tekście akapitu,

-          przypis zaczynać wielką literą (od inicjału imienia autora lub tytułu dzieła w przypadku pozycji zbiorowych), kończyć kropką,

-          numer przypisu pisać czcionką 8-punktową, podwyższoną o pół stopnia (w edytorze Word odbywa się to automatyczne),

-          cały tekst przypisu pisać czcionką 10-punktową, a tekst główny 12- lub 13-punktową,

-          stosować numerację ciągłą przypisów w obrębie całej pracy lub rozdziałów (w edytorze Word odbywa się to automatyczne przez wybranie odpowiedniej opcji),

-          na początku rozdziału stosować opis bibliograficzny w całości, rozdział nie może rozpoczynać się od skrótu tamże,

-          być KONSEKWENTNYM w stosowaniu skrótów i oznaczeń:

-          pol. / łac.

-          skróty / pełne formy

-          znaki interpunkcyjne

 

 

 

oprac. M. Kowalska (na podstawie: B. Antczak, Przypisy i bibliografia załącznikowa - poradnik dla piszących prace dyplomowe [online] [dostęp 28 października 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://www.wsb.torun.pl/wwwTorun/1940395.xml)